ข้อเข่าเสื่อม เช็กระดับความรุนแรงด้วยตัวเอง ด้วยแบบประเมิน WOMAC

หากคุณเริ่มมีอาการปวดเข่า เดินขึ้นลงบันไดลำบาก นั่งยองแล้วเจ็บ หรือรู้สึกข้อเข่าฝืดตอนตื่นนอน อาจเป็นสัญญาณเริ่มต้นของ “ข้อเข่าเสื่อม” ซึ่งพบได้บ่อยในผู้สูงอายุ และวัยทำงานที่ใช้งานเข่าหนักเป็นเวลานาน

การประเมินอาการตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดโอกาสข้อเสื่อมรุนแรง ลดการผ่าตัด และช่วยวางแผนรักษาได้ตรงจุดมากขึ้น “แบบประเมิน WOMAC” ซึ่งเป็นแบบประเมินมาตรฐานสากลที่ใช้ประเมินอาการข้อเข่าเสื่อม พร้อมวิธีแปลผลเบื้องต้น และแนวทางกายภาพบำบัดที่ช่วยให้เดินดีขึ้นได้โดยไม่ต้องออกจากบ้าน

ข้อเข่าเสื่อมคืออะไร?

โรคข้อเข่าเสื่อม (Knee Osteoarthritis) เป็นโรคที่พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ เป็นโรคที่เกิดจากการเปลี่ยนแปลงของกระดูกอ่อนผิวข้อ(articular cartilage) มีการหลุดลอกของกระดูกอ่อนผิวข้อ ทำให้กระดูกอ่อนผิวข้อบางลง  เมื่อไม่มีผิวกระดูกอ่อนมาห่อหุ้ม เนื้อกระดูกจึงมีการชนกันขณะรับน้ำหนัก จึงทำให้เกิดอาการปวดเข่า เข่าบวม ข้อยึดติด โดยจะรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเวลาผ่านไปนานๆ หัวเข่าก็จะผิดรูป และไม่สามารถประกอบกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ โดยกระบวนการของโรคนี้จะค่อยๆเกิดทีละช้าๆ ทำให้ผู้สูงอายุและครอบครัว อาจมีการละเลยการตอบสนองและการเปลี่ยนแปลงของข้อที่เกิดขึ้น จนเมื่อการเปลี่ยนแปลงมากขึ้นจนท้ายที่สุดส่งผลกระทบที่รุนแรง จึงทำให้เกิดอาการปวดเข่า เข่าบวม ข้อยึดติด โดยจะรุนแรงขึ้นเรื่อยๆ เมื่อเวลาผ่านไปนานๆ หัวเข่าก็จะผิดรูป และไม่สามารถประกอบกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ

อาการเตือนข้อเข่าเสื่อมที่ไม่ควรมองข้าม

ปวดเข่าเวลาเดิน

ลุกนั่งลำบาก

เดินขึ้นบันไดเจ็บ

ข้อฝืดหลังตื่นนอน

เดินได้น้อยลง อ่านเพิ่มเติมหัวข้อ  ปวดเข่าแบบไหน? สัญญาณเตือน “ข้อเข่าเสื่อม”

แบบประเมิน WOMAC คืออะไร?

แบบประเมิน WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Osteoarthritis Index) เป็นเครื่องมือมาตรฐานสากลที่แพทย์ ยอมรับว่ามีความแม่นยำสูงมากในการประเมินข้อเข่าเสื่อม เพราะเจาะลึกไปที่ความรู้สึกและการใช้งานของผู้ป่วยโดยตรง

วิธีประเมินข้อเข่าเสื่อมด้วยตัวเอง ด้วย WOMAC

WOMAC จะถามถึงอาการในช่วง 48 ชั่วโมง ถึง 1 สัปดาห์ที่ผ่านมา โดยแบ่งคำถามออกเป็น 3 ด้านหลัก ดังนี้ครับ

ด้านที่ 1: อาการปวด (Pain) — 5 ข้อ

ประเมินความเจ็บปวดในสถานการณ์ต่างๆ:

1. ปวดขณะเดินบนพื้นราบ
2. ปวดขณะเดินขึ้นหรือลงบันได
3. ปวดตอนกลางคืน (ขณะนอนอยู่บนเตียง)
4. ปวดขณะนั่งหรือนอนพักผ่อนระหว่างวัน
5. ปวดขณะยืนลงน้ำหนัก (ขารับน้ำหนักตัว)

ด้านที่ 2: อาการข้อฝืด ยึดตึง (Stiffness) — 2 ข้อ

ประเมินความตึงขัดของข้อเข่า:

1. ข้อเข่าฝืดตึงหลังจากตื่นนอนตอนเช้า
2. ข้อเข่าฝืดตึงหลังจากนั่ง นอน หรือพักผ่อนระหว่างวัน

ด้านที่ 3: การใช้งานในชีวิตประจำวัน (Physical Function) — 17 ข้อ

ประเมินความยากลำบากในการทำกิจกรรม:

1. การเดินลงบันได
2. การเดินขึ้นบันได
3. การลุกยืนจากท่านั่งเก้าอี้
4. การยืนเฉลี่ยทั่วไป
5. การก้มตัวหยิบของที่พื้น
6. การเดินบนพื้นราบ
7. การขึ้นหรือลงจากรถยนต์
8. การออกไปซื้อของ/ชอปปิ้ง
9. การใส่ถุงเท้าหรือรองเท้า
10. การลุกขึ้นจากเตียงนอน
11. การถอดถุงเท้าหรือรองเท้า
12. การพลิกตัวหรือขยับตัวบนเตียง
13. การเข้าหรือออกจากห้องน้ำ/อ่างอาบน้ำ
14. การนั่งเก้าอี้
15. การนั่งหรือลุกจากโถส้วม
16. การทำงานบ้านที่ต้องออกแรง (เช่น ถูพื้น, ยกของหนัก)
17. การทำงานบ้านเบาๆ (เช่น ปัดฝุ่น, ทำอาหาร)

การให้คะแนน

ในแต่ละข้อคำถาม ให้ผู้ป่วยเลือกตอบตามระดับความรุนแรง:

• 0 คะแนน = ไม่มีอาการเลย (None)
• 1 คะแนน = มีอาการเล็กน้อย (Mild)
• 2 คะแนน = มีอาการปานกลาง (Moderate)
• 3 คะแนน = มีอาการมาก (Severe)
• 4 คะแนน = มีอาการมากที่สุด/รุนแรงที่สุด (Extreme)

คะแนนเต็มรวมเท่ากับ 96 คะแนน (ด้านปวดเต็ม 20, ด้านข้อฝืดเต็ม 8, ด้านการใช้งานเต็ม 68)

การแปลผลคะแนน WOMAC

0 – 24 คะแนน (ระดับน้อยมาก หรือ ไม่มีอาการ): ข้อเข่าเสื่อมยังไม่ส่งผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน โครงสร้างข้อยังทำงานได้ดี

25 – 41 คะแนน (ระดับเล็กน้อย): เริ่มมีอาการกวนใจเล็กน้อยขณะใช้งานหนักหรือเดินเยอะ ควรเริ่มบริหารกล้ามเนื้อรอบเข่าและคุมน้ำหนัก

42 – 69 คะแนน (ระดับปานกลาง): อาการปวดและข้อจำกัดเริ่มชัดเจนขึ้น เริ่มมีปัญหากับการขึ้นลงบันไดหรือลุกนั่ง แนะนำให้พบแพทย์เพื่อตรวจเช็ก

70 – 86 คะแนน (ระดับรุนแรง): ข้อเข่าเสื่อมส่งผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตอย่างมาก ปวดบ่อยแม้ขณะอยู่เฉยๆ หรือตอนนอน

87 – 96 คะแนน (ระดับรุนแรงมากที่สุด): สูญเสียฟังก์ชันการใช้งานของข้อเข่าเกือบทั้งหมด ส่วนใหญ่มักเป็นข้อบ่งชี้ว่าอาจจำเป็นต้องเข้ารับการผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียม

เมื่อไหร่ควรพบ นักกายภาพบำบัด?

ปวดต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์ หรือมีอาการปวดร่วมกับเข่าบวม แดง ร้อน

มีอาการเดินลำบาก กล้ามเนื้อขาอ่อนแรง เสี่ยงล้ม

กายภาพบำบัดช่วยข้อเข่าเสื่อมได้อย่างไร?

อ่านเพิ่มเติมหัวข้อ: ระยะของโรคข้อเข่าเสื่อม มีกี่ระยะ? แนวทางรักษา

โปรแกรมออกกำลังกายเฉพาะบุคคล

ฝึกเดิน ลดเสี่ยงล้ม

Ultrasound ลดอาการปวด บวม อักเสบ

กระตุ้นกล้ามเนื้อด้วยไฟฟ้า ทั้งการกระตุ้นลดปวด และกระตุ้นกล้ามเนื้อเพื่อเพิ่มความแข็งแรง

สอนผู้ดูแลดูแลอย่างถูกวิธีในการดูแลผู้สูงอายุที่มีอาการเข่าเสื่อม

ข้อดีของกายภาพบำบัดที่บ้าน สำหรับผู้สูงอายุ

ไม่ต้องเดินทาง

ลดเสี่ยงหกล้ม

ครอบครัวร่วมวางแผนได้

ประเมินสภาพบ้านจริง

ดูแลเหมือนครอบครัว

มีติดตามผลหลังรักษา

ประเมินเบื้องต้นฟรี

Q&A

Q: WOMAC ใช้ประเมินอะไร?

A: ใช้ประเมินอาการปวด ความฝืด และความสามารถในการใช้งานข้อเข่า

Q: ข้อเข่าเสื่อมหายได้ไหม?

A: แม้ไม่หายขาด เพราะเป็นความเสื่อมตามอายุ แต่กายภาพบำบัดช่วยลดปวดและชะลอความเสื่อมได้ และช่วยให้ผู้สูงอายุกลับมาใช้งานในชีวิตประจำวันได้

Q: ผู้สูงอายุควรกายภาพกี่ครั้ง?

A: ขึ้นกับระดับอาการ โดยนักกายภาพบำบัดจะประเมินเฉพาะบุคคล

หากคุณหรือคนในครอบครัวเริ่มมีอาการปวดเข่า เดินลำบาก หรือสงสัยว่าอาจมีภาวะข้อเข่าเสื่อม การประเมินตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดโอกาสอาการรุนแรงในอนาคตได้

นักกายภาพบำบัดพร้อมให้คำปรึกษาและประเมินอาการเบื้องต้นฟรี โดยนักกายภาพบำบัดที่ดูแลผู้สูงอายุและผู้ป่วยถึงบ้านอย่างใกล้ชิด ปรึกษาอาการ ฟรี ไม่มีค่าใช้จ่ายได้ที่นี่ค่ะ